( * * ) 544 / 1149 اسماعيل بن حافظ ، ابو المنصور ، ملقب به ظافر ( * * ) 549 / 1154 عيسى بن ظافر ، ابو القاسم ، ملقب به فائز ( * * ) 555 - 556 / 1160 - 1171 عبد اللّه بن يوسف ، ابو محمد ملقب به عاضد غلبهء صلاح الدين ايوبى فاطميان مدعى بودند كه تبار علوى دارند و نامشان از نام فاطمه ، دختر پيامبر اسلام و همسر على بن ابيطالب گرفته شده است . دشمنان سنى و شيعى آنان معمولا آن‌ها را عبيديّون و از اعقاب عبد اللّه يا عبيد اللّه مهدى مىدانند و صريحا علوى بودن آن‌ها را انكار مىكنند ؛ روشن نيست كه آيا خلفاى فاطمى هرگز خود را « فاطمى » خوانده‌اند يا نه . برخى از دشمنان فاطميان حتى آن‌ها را متهم كرده‌اند كه اصل و نسب يهودى دارند ( و اين اتهامى است كه در اسلام سده‌هاى ميانه رواج عام داشته است ) . ارتباط داشتن فاطميان با سلسلهء اصلى امامان علوى از طريق اسماعيل ، پسر امام جعفر صادق ، يقينا مشكوك است و احتمال بيشتر بر آن است كه پيشگامان عبد اللّه مهدى از ميان محافل غلات شيعه در كوفه يا از برادر ناتنى على ( ع ) ، عقيل بن ابيطالب برخاسته‌اند . به هر تقدير ، تشكيل دولت فاطمى موفقيت‌آميزترين و مستمرترين دستاورد سياسى شيعه اسماعيلى در اين روزگار بوده است . نخستين خليفه فاطمى از سلميه واقع در شام به شمال آفريقا آمد ؛ زيرا اشاعه تبليغات شيعى در آنجا قبلا زمينه را براى رسيدن وى آماده ساخته بود . داعى وى ، يعنى ابو عبد اللّه شيعى با پشتيبانى بربرهاى كتامى ساكن آنجا ، حكمرانان اغلبى افريقيه ( بنگريد به شمارهء 11 ) و رستميان خارجىمذهب تاهرت را ( بنگريد به شمارهء 9 ) برافكند و پس از آن ، ادريسيان فاس ( بنگريد به شمارهء 8 ) خراجگزار فاطميان شدند . در 297 / 909 عبد اللّه مهدى در رقه ، در افريقيه ، به رقابت با خلفاى عباسى بغداد ، به خلافت برگزيده شد . بعد از آن صقليه فتح شد و يك سلسله عمليات جنگى دريايى عليه بيزانسىها به ظهور رسيد . فاطميان از پايگاه و مقر خود مهديه در افريقيه ، آذوقه و گنجينه و تجهيزات بسيار براى حركت به سوى مشرق تدارك ديدند و در سال 358 / 965 سپهسالار آنان ، جوهر ، وارد قاهره كهنه يا فسطاط شد و آخرين امير اخشيدى را بر كنار كرد ( بنگريد به شمارهء 26 ) . فاطميان همان كارى را كه در مورد مهديه در افريقيه كرده بودند ، در اين‌جا نيز انجام دادند و براى خود پايتخت جديدى در مصر ساختند كه همان قاهرهء جديد است . فاطميان از مصر قلمرو خود را به شام و فلسطين گسترش دادند . در دورهء خلافت